Het koffertje van Professor T.H. Thung

Een vierkant donkerblauw KLM-koffertje, vol met butsen en krassen. Het is een van de meest besproken objecten in onze tentoonstelling Fascinerende Virussen – Professor Thung, de eerste professor in de virologie.  De tentoonstelling geeft een inkijk in het leven van professor Theng Hiang Thung (1897-1960), de eerste professor in de virologie in Wageningen én de wereld.

Vitrine van de tentoonstelling Fascinating Viruses (WUR Library – Speciale Collecties), met daarin het KLM-koffertje dat Prof. Thung op zijn reizen vergezelde.
Portret van Prof. T.H. Thung als student in Wageningen (rond 1917)

Van Soekaboemi naar Wageningen

Professor Thung, in 1897 te Soekaboemi op Java geboren, is van Chinese afkomst. Hij komt in 1916 samen met zijn neef naar Wageningen om te studeren aan de Rijks Hoogere land-, tuin- en boschbouwschool. Thung is zeer actief in het verenigingsleven en verdiept zich naast zijn studie ook in filosofie en in zijn Chinees-Indonesische achtergrond. Hij is op jonge leeftijd al op zoek naar verbinding, tussen mensen en culturen, een eigenschap die ook een stempel zal drukken op zijn latere wetenschappelijke carrière.

Thungs promotieonderzoek

Professor Thung promoveert op 20 januari 1928 met lof op het proefschrift ‘Physiologisch onderzoek met betrekking tot het virus der bladrolziekte van de aardappelplant, Solanum tuberosum L.’ 

Thungs onderzoeksvraag is of bij de bladrolziekte het virus zorgt voor een verstoorde stofwisseling in de plant, of dat het virus een verstoring in de afvoerkanalen van het zetmeel veroorzaakt. Zijn conclusie is dat de tweede aanname het geval is.  

Met dit onderzoek vestigt Thung zijn naam in de wereld van de plantenziektekunde en in het virologisch onderzoek, dat op dat moment nog in de kinderschoenen staat.

Professor Thung (tweede van links) tijdens zijn promotiediner in Restaurant de Wereld, Wageningen (1928)

Naar Klaten

Na een jaar van onderzoek bij diverse Franse onderzoeksinstituten vertrekt Thung met zijn gezin, hij is inmiddels getrouwd met de Nederlandse Fernanda Willekes-Mac Donald en heeft twee kinderen, in 1929 naar Klaten (Java) voor een baan als fytopathaloog bij het Proefstation voor Vorstenlandsche Tabak. Thung doet daar onderzoek naar het beheersen van plantenziektes op tabaksplantages maar grijpt de gelegenheid aan om tegelijkertijd diepgaander onderzoek te doen naar de oorzaken van verschillende ziektes. Hij publiceert hier ook over, onder andere over de kroepoekziekte bij tabak.

Daarnaast verkrijgt hij via zelfstudie en eigen onderzoek meer kennis over aard en werking van virussen, experimenteert volop, overlegt met collega- wetenschappers en blijft het internationale onderzoek op het gebied van virologie nauwlettend volgen. Zo ontwikkelt hij verschillende theorieën, die vandaag de dag als vaststaande wetenschappelijke feiten worden beschouwd, maar die toen helemaal nieuw waren. In oktober 1939, vlak voor het begin van WOII en de Japanse bezetting van Nederlands-Indië, treedt Thung in dienst als hoofd van de mycologische onderafdeling van het Instituut voor Plantenziekten in Buitenzorg. De daaropvolgende oorlogsjaren zijn een angstige en ontwrichtende tijd, waar Thung en zijn familie uiteindelijk redelijk ongeschonden doorheen komen.

Standaardwerk over virologie 

In 1949, tijdens een verlof in Nederland, geeft Thung een aantal gastcolleges over Tropische Plantenziekten. Een deel van deze colleges gaat over ‘virusvraagstukken’. Ook doet Thung samen met zijn Wageningse collega Jan van der Want (1921-2007), onderzoek naar verschillende plantenvirussen met gebruik van een elektronenmicroscoop op de Technische Hogeschool in Delft. Mede hiertoe gestimuleerd door hoogleraar fytopathologie (en zijn leermeester) Quanjer, besluit Thung om de lezingen en onderzoeksresultaten over virussen op schrift te stellen. Deze geschriften vormen de eerste aanzet tot het boek Grondbeginselen in de plantenvirologie dat uiteindelijk in 1949 zal verschijnen en dat jarenlang geldt als het Nederlandse standaardwerk op het gebied van virologie.  

Eerste hoogleraar virologie ter wereld in Wageningen 

Eind jaren veertig keert Thung weer voor korte tijd terug naar Indonesië, waar hij hoogleraar wordt op de faculteit Landbouw van de nieuw opgerichte Universiteit Indonesië. Hij wordt echter al vrij kort daarna door het ministerie van Landbouw in Den Haag gevraagd voor de functie van hoofd van de virologische afdeling van het nieuw op te richten Instituut voor Plantenziektenkundig Onderzoek (IPO) in Wageningen. Naast een functie als hoofd van de afdeling krijgt Thung ook een buitengewoon hoogleraarschap op de Landbouwhogeschool aangeboden, waarmee hij de eerste hoogleraar virologie ter wereld wordt.

Professor Thung ontvangt buitenlandse bezoekers bij het Instituut voor Plantenonderzoek (rond 1953)

Zo begint Thung aan een heel nieuwe fase in zijn wetenschappelijke loopbaan waarbij de focus niet langer ligt op eigen onderzoek en publicaties, maar op zijn rol als leidinggevende en initiator. Een steeds belangrijkere rol in zijn werk wordt het leggen en onderhouden van internationale contacten. Hij bouwt het netwerk dat hij tijdens zijn onderzoekswerk in Klaten heeft opgebouwd verder uit, en organiseert meerdere internationale en conferenties over aardappel-virusziekten. Steeds grotere aantallen buitenlandse collega’s komen naar Nederland, om lezingen te volgen en in het kader van internationale uitwisseling.  In 1953 wordt er voor de afdeling virologie van het IPO een nieuw laboratorium gebouwd, zodat het onderzoek verder kan worden geprofessionaliseerd. Thung en zijn medewerkers komen in deze periode van het virologisch onderzoek in Wageningen tot steeds meer ontdekkingen, daarbij ondersteund door internationale ontwikkelingen.

Professor Thung op bezoek in India (1953)

Een jaar in het buitenland

Thung gaat zelf veelvuldig op reis. In 1956 verblijft hij in Indonesië, voor een gasthoogleraarschap aan de Landbouwfaculteit van de Universitas Indonesia in Bogor. Voorafgaand reist hij met zijn vrouw Fernanda, om te onderzoeken of er bepaalde educatieve principes van Indiase universiteiten kunnen  worden overgenomen door de universiteit in Indonesië, en naar de Verenigde Staten, waar hij namens de Indonesische universiteit contacten legt voor uitwisseling van Amerikaanse en Indonesische studenten. 

Laboratorium voor virologie in Wageningen

In 1956 wordt in Wageningen besloten een apart laboratorium voor virologie op te richten en Thungs buitengewoon hoogleraarschap om te zetten naar een ‘gewoon’ hoogleraarschap. Vanaf dat moment is virologie een zelfstandige studierichting op de Landbouwhogeschool.

De wereld rond

Ook als ‘gewoon hoogleraar’ reist Thung de wereld rond voor het onderhouden van het internationale netwerk van de universiteit. Hij gaat onder andere in 1954 naar de Sovjet-Unie. In 1958 bezoekt hij met een ‘Rockefeller-stipendium’ de Verenigde Staten, en woont in Indiana een symposium van de American Phytopathological Society bij. Daarna reisde hij, op verzoek van de Nederlandse regering, door naar Venezuela en Suriname. In 1960 gaat hij vervolgens naar Togo, waar hij te hulp werd geroepen bij het bestrijden van een ziekte bij kokospalmen. Ook bezoekt hij in 1960 China. Zijn laatste reis is Europees, een bezoek aan Braunschweig in West-Duitsland. Daar wordt in september 1960 de vierde Aardappelvirusziektenconferentie gehouden, een initiatief dat in 1951 door Thung is gestart.

Het feit dat Thung een multiculturele achtergrond heeft en zelf open staat voor andere culturen en overtuigingen en daar verbinding mee zoekt zal hem bij het onderhouden van zijn internationale contacten hebben geholpen. In de jaren vijftig is de Koude Oorlog volop aan de gang en zijn contacten tussen wetenschappers in Oost en West niet altijd vanzelfsprekend. Thung probeert echter met wetenschappers uit landen van beide zijden goede betrekkingen op te bouwen, samenwerkingsprojecten te organiseren en gezamenlijk onderzoek te (blijven) doen.

Het koffertje van professor T.H. Thung (coll.nr: 739.161)

Het koffertje

Op zijn reizen wordt Thung standaard vergezeld door het kleine blauwe KLM-koffertje met daarin zijn belangrijke (wetenschappelijke) documenten. Op een foto staat het koffertje pontificaal naast zijn vrouw Fernanda (die hem op de meeste reizen vergezelde) in de trein tijdens een reis door China.

Het koffertje gevuld met wetenschap staat symbool voor de verbinding die op allerlei manieren zo belangrijk was in de wetenschappelijke carrière van Thung, zowel op onderzoeksgebied waar hij verbinding tussen wetenschap en praktijk zocht, als in alle manieren waarop hij internationale onderzoeken, onderzoekers en bijvoorbeeld lesmethoden met elkaar probeerde te verbinden. Twee kleinkinderen van Thung vertelden tijdens hun bezoek aan de tentoonstelling over Thung bij de WUR Speciale Collecties dat na zijn dood het koffertje een prominente plek in huis hield en ook door hun grootmoeder in de herinneringen werd aangehaald.

Thungs nalatenschap

Portret professor Thung (jaren vijftig)

Hoewel Thung zelf in de laatste jaren van zijn wetenschappelijke loopbaan niet of nauwelijks onderzoek doet, trekt hij wel diverse jonge onderzoekers aan, die baanbrekende ontdekkingen doen. Zoals bijvoorbeeld zijn latere opvolger Jan van der Want, specialist op het gebied van aardappelvirussen, Jeanne Dijkstra, die onder andere onderzoek doet naar het Rotterdam-B-virus (een tabaksvirus) en Ab van Kammen, die als een van de eerste Wageningers de moleculaire werking van de virussen onderzoekt.

Thung krijgt van deze ‘moleculaire-biologische revolutie’ eind jaren vijftig nog net de beginperiode mee. Hij overlijdt op 18 november 1960 vrij plotseling als gevolg van hartproblemen.

Zijn dood wordt door velen betreurd. Zijn collega/vriendin prof. Loes Kerling, verwoordt dit treffend in haar ‘In memoriam’ in het Tijdschrift over Plantenziekten: ‘Voor zijn gezin, de wetenschap en het samenbrengen van mensen van verschillende landaard en levensopvatting heeft hij geleefd. (…) Wij zijn dankbaar deze dieplevende mens vol van verontrusting gekend te hebben – maar wij verloren een vriend.’

Virologie in Wageningen

Het internationale netwerk van Thung en zijn baanbrekende onderzoeken hebben aan de wieg gestaan van het huidige Laboratorium voor Virologie bij WUR. Onder leiding van de huidige leerstoelhouder prof. dr.  Monique van Oers, concentreert de vakgroep zich onder meer op de manier waarop virussen hun gastheer of vector (verspreider, bijvoorbeeld een insect) manipuleren, en daarmee de kans vergroten zich te handhaven en te verspreiden. Het onderzoek richt zich op virussen van planten en insecten, en op door insecten overgedragen humane en dierlijke virussen. Een belangrijke rol is weggelegd voor buitengewoon hoogleraar prof.dr.ir. René van der Vlugt, die zich bezighoudt met onderzoek en onderwijs op het gebied van ecologische kennis van plantenvirussen in de tuin- en akkerbouw. 

Het internationale netwerk met buitenlandse wetenschappers, internationale uitwisselingen en conferenties, halverwege de twintigste eeuw al zo zorgvuldig door Thung opgebouwd, spelen nog steeds een belangrijke rol binnen de leerstoelgroep. Niet voor niets hangt in het leerstoelgebouw nog steeds het in de jaren zestig van de vorige eeuw vervaardigde gedenkbord voor professor Thung, met daarop in het Chinees de Confuciaanse spreuk “Tussen de vier zeeën zijn wij allen broeders”.

De tentoonstelling Fascinating Viruses, professor T.H. Thung, the first professor in virology, (Engels- en Nederlandstalige hand-out aanwezig) is tot en met eind april 2024 te zien in de leeszaal van de Speciale Collecties van WUR – Forum Gebouw – Droevendaalsesteeg 2, Wageningen. Deze tentoonstelling is gemaakt door het team Speciale Collecties met input van schrijver Frans Glissenaar, die een biografie over Professor Thung schreef, en de Leerstoelgroep Virologie. Er komt in de loop van maart 2024 ook een digitale versie van de tentoonstelling beschikbaar.

Bronnen:

Het archief van Professor Thung en Fernanda Thung- Willekes Mac Donald, door de familie gedoneerd aan de Speciale Collecties van WUR library in juli 2023.

Tussen de vier zeeën, de biografie van Prof. T.H. Thung geschreven door F. Glissenaar, 2023, Uitgeverij Verloren.

Gesprekken met prof.dr. Monique van Oers en prof.dr.ir. René van der Vlugt van de Leerstoelgroep Virologie van WUR, alsmede met prof.dr. Just Vlak (voormalig leerstoelhouder Virologie).

Deel dit

Plaats een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *