De onthulling van een Boulitte elektrocardiograaf (uit ca. 1930)

Op 29 februari 2024 vierde de Historische Studieverzameling EWI aan de Universiteit Twente (UT) het 45-jarig bestaan. Dit heuglijke feit werd gevierd met een symposium getiteld ‘Terugblik op de ontwikkeling van Elektrocardiografie’ en de onthulling van een vitrine met een Boulitte elektrocardiograaf. Een apparaat uit de jaren dertig van de vorige eeuw om de elektrische activiteit van de hartspier te meten op een universiteit, die in 1961 als Technische Hogeschool Twente (THT) het levenslicht zag en waar pas in september 1964 de eerste colleges werden gegeven? Colleges waarin zeker geen medische onderwerpen behandeld werden. Twente had immers geen medische faculteit en zou die ook nooit krijgen, ondanks diverse pogingen daartoe. Een mooie aanleiding om eens in het ‘medisch dossier’ van de UT te duiken.

In oktober 1964 – dus een maand na de officiële opening van de THT – ontving het hogeschoolbestuur een brief van de Enschedese neurochirurg dr. G.J. van Hoytema (1915-1966) om samenwerking tussen de Enschedese medische wereld en de THT op medisch-technisch gebied te onderzoeken. Het bestuur toonde zich echter weinig enthousiast. Toch werd een commissie in het leven geroepen, die op nadrukkelijk verzoek van Van Hoytema de mogelijkheden onderzocht voor een instituut voor de bestudering van neurotechnische problemen. Deze en enkele andere voorstellen, zoals het alvast onderbrengen van een medische bibliotheek op de THT, konden op weinig animo bij het bestuur rekenen. Ook de toenmalige minister vond Twente geen goede plek voor medische techniek.

Gezamenlijk actie van de regionale overheden en THT voor de komst van een achtste medische faculteit. De spreker is dr. J. Smilde, zenuwarts te Almelo en lid van de Stuurgroep Medische Faculteit Twente

In 1966 ontstond het idee om een achtste medische faculteit in Nederland op te richten. Niet alleen Tilburg, Eindhoven en Maastricht hadden hier oren naar, ook de THT mengde zich in de strijd. Het bestuur stelde een studiecommissie in, die positief adviseerde. In januari 1967 liet het bestuur de minister weten, dat “de vestiging van een medische faculteit in het verband van de campushogeschool, zowel voor de medische als voor de technische wetenschappen een waardevolle verbreding van het grondvlak van wetenschap en onderwijs” zou zijn. Al snel volgde een nieuwe nota getiteld Een medische faculteit in Twente (maart 1967). Nu was de THT de ideale locatie voor een medische faculteit, al ontbrak een academisch ziekenhuis in de regio. Samen met de Provincie Overijssel en andere partners bleef de THT streven naar een medische faculteit. Sorgdrager beschrijft uitgebreid de inspanningen die zijn gedaan om deze naar Twente te krijgen [1].

Promotiefolder om de achtste medische faculteit naar Twente te halen

In maart 1969 verscheen de nota Raamplan voor de achtste medische faculteit in Twente. Het mocht niet baten. Najaar 1969 besliste de Staten-Generaal om Maastricht aan te wijzen als vestigingsplaats. Dit tot grote teleurstelling van de THT, die zich inmiddels grote kansen had toegedicht. De THT ontwikkelde vervolgens plannen voor klinisch hoger onderwijs en een medisch researchinstituut, maar ook deze plannen bleken niet uitvoerbaar.

Wat wel lukte was de oprichting van de Dr. G.J. van Hoytemastichting in 1968, een particulier initiatief van medici van acht Twentse ziekenhuizen en enkele THT-docenten. De stichting had als doel het verrichten en stimuleren van medisch-natuurwetenschappelijk onderzoek en daarmee de ontwikkeling van biomedische technieken te bevorderen. De stichting, die jarenlang gehuisvest is geweest op de campus van de UT profileerde zich op den duur als bij- en nascholingsinstituut voor professionals in de gezondheidszorg. Per 1 januari 2024 is de stichting opgeheven en het (digitale) archief is overgedragen aan de afdeling Archive & Document Management van de UT.

Separate plannen voor een opleiding biomedische techniek slaagden deels. Er kwam eind jaren zeventig geen studierichting, maar wel een Centrum voor Biotechniek. Binnen de bestaande faculteiten werktuigbouwkunde, elektrotechniek en civiele techniek waren afstudeerspecialisaties in de biotechniek gerealiseerd.

We maken een sprong naar het jaar 2000. Dat jaar maakte de UT opnieuw plannen voor een opleiding geneeskunde en daarmee de realisatie van een negende medische faculteit en een academisch ziekenhuis in Twente. Omdat hiertegen veel verzet van de bestaande acht medische faculteiten kwam en ook de toenmalige minister tegen was, slaagde ook deze nieuwe poging niet. Toch gaf de UT niet op. Samen met rector Frans van Vught was het Heleen Miedema, die vol ging voor een nog niet in Nederland bestaande opleiding Technische Geneeskunde. Die opleiding – de eerste in de wereld (!) – startte in 2003. Miedema, die wordt gezien als de founding mother van technische geneeskunde, richtte zich vervolgens op de realisatie van een technisch-medisch onderzoeksinstituut [2]. Dat lukte en in 2018 opende koning Willem-Alexander op de campus het TechMed Centre. Na een jarenlange strijd werd in 2019 het beroep van technisch geneeskundige in de Wet BIG verankerd [3]. De kers op de taart kwam recentelijk tot stand, toen het Medisch Spectrum Twente (MST) een vakgroep Technische Geneeskunde opnam in de medische staf. Ziekenhuis MST was nauw betrokken bij de oprichting van de opleiding in 2003. Vermeldenswaard is het museum van MST, dat ruim 130 jaar ziekenhuisleven in Twente weergeeft [4].

De elektrocardiograaf in de hal van het TechMed Centre

Zo komen we terug bij de elektrocardiograaf, die hoe kan het ook anders door Heleen Miedema officieel werd onthuld. Dit medisch erfgoed heeft een prominente plek gekregen in de hal van het TechMed Centre op de campus van de UT en is dagelijks te bewonderen. Geconcludeerd kan worden dat de UT op medisch-technisch gebied springlevend is!

Noten

[1] Winnie Sorgdrager, Een experiment in het bos. De eerste jaren van de Technische Hogeschool Twente 1961-1972 (Alphen aan den Rijn/Brussel 1981), p. 189-208.

[2] Jorrit de Boer, Een kleine en kwetsbare instelling. Een geschiedenis van de Universiteit Twente, 1961-2011 (Enschede 2011), p. 225-227.

[3] Interview met Heleen Miedema, 21 sept. 2023, https://www.utoday.nl/spotlight/73190/de-buitenwacht-zag-altijd-die-terrier.

[4] Zie: https://www.mst.nl/p/museum/.

Deel dit

Plaats een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *