In de zomer lijkt het rustig op de campus van de Vrije Universiteit Amsterdam, maar binnen de muren van de Universiteitsbibliotheek worden er in deze periode prachtige nieuwe archieven, boeken en foto’s binnengebracht. Vanuit diverse hoeken in het land reizen mensen af om de vooraf goedgekeurde spullen af te leveren of stappen wij zelf in de trein om te inventariseren of het archief dat bij iemand in een kast staat van toegevoegde waarde is voor de collectie. Daarbij is het altijd spannend wat je aantreft.

Protestants gereformeerd gedachtegoed

Wat de Vrije Universiteit Amsterdam bijzonder maakt is dat zij van oorsprong is opgericht vanuit het protestants gereformeerde gedachtegoed door de gereformeerde gemeenschap. Dat heeft onder andere als gevolg dat er bij de Bijzondere Collecties twee verschillende archiefcollecties bewaard worden, namelijk archieven van de universiteit zelf en archiefcollecties van het Historisch Documentatiecentrum | Protestants Erfgoed (HDC). Om de geschiedenis van het protestantisme in Nederland goed te kunnen bewaren is het HDC in 1971 opgericht. Bij het HDC zijn inmiddels al ruim 1200 collecties ondergebracht, en dat aantal groeit nog elk jaar. Deze collecties bevatten onder andere archieven van overleden dominees, maar ook van stichtingen en bijzondere instellingen. De uiteenlopende collecties laten zien hoe divers de protestantse wereld in Nederland is en was. Maar ook hoe deze geschiedenis in meer of mindere mate aansluit bij de geschiedenis en het netwerk van de VU.

De oratorische vereniging I.U.M.B.O.

Naast collecties die worden aangeleverd vanuit de protestantse wereld in Nederland, worden er ook nog mooie vondsten gedaan die meer vertellen over de geschiedenis van de universiteit en haar studenten. Deze zomer werden er prachtige foto’s geschonken die personen uit de oratorische vereniging I.U.M.B.O. afbeelden. Deze foto’s werden gevonden door twee broers bij het opruimen van het huis van hun ouders en laten onder andere hun grootvader zien die lid en bestuurslid was van deze oratorische vereniging aan het begin van de twintigste eeuw. Nadat er tussen mij en de mannen wat heen en weer gemaild was, heeft een van hen de foto’s persoonlijk bij mij afgeleverd en mij het verhaal over de foto’s verteld. Deze ongeveer twintig foto’s zijn allemaal gemaakt in de vroege periode van I.U.M.B.O. tot 1925. Zij laten niet alleen beelden zien van het statige bestuur aan een tafel, maar ook spontanere jonge mannen met een drankje in de hand. Bijzonder aan deze foto’s is dat we zelfs na zo’n lange tijd weten wie erop afgebeeld zijn. Achterop is bij de meeste foto’s aangegeven wie de geportretteerden zijn, zelfs in grote groepen. Een foto is qua beeld altijd al veel waard omdat het laat zien hoe het er in die tijd uitzag, maar het heeft nog veel grotere historische waarde op het moment dat je weet wie de personen zijn. Daarom was er weinig twijfel of we deze foto’s aan de collectie moesten toevoegen.

L.A.N.X.-archief

Sinds lange tijd worden er al collecties bij het HDC en in de VU-archieven opgenomen die te maken hebben met het corps dat verbonden is aan de universiteit. Diverse oratorische verenigingen hebben zelf hun archief geschonken aan het HDC en het archief van het corps wordt bewaard in de universiteitsarchieven. Voor deze universiteitsarchieven is al enkele jaren een groot project gaande om de archieven van de VU compleet te inventariseren, beschrijven en het grootste deel over te brengen naar het Stadsarchief Amsterdam. Een archief dat wel weer terugkomt bij de Vrije Universiteit Amsterdam en onder de Bijzondere Collecties zal vallen is dat van het corps, genaamd L.A.N.X. Dit L.A.N.X.-archief zal na inventarisatie en verwerking op de VU beter beschikbaar worden gesteld voor onderzoek, waarbij gezegd moet worden dat op sommige onderdelen een beperking geldt vanwege privacygevoelige documenten. Het L.A.N.X.-archief heeft stukken van de vroege beginperiode van de studentenvereniging tot aan de vereniging zoals deze is in de huidige tijd.

Institutio Amicitiae Nostrae

De geschiedenis van L.A.N.X. (Leonum Arida NutriX) gaat terug naar het ontstaan van de universiteit. Al met de oprichting van de universiteit was er vanuit de eerste vijf ingeschreven studenten behoefte aan het regelmatig samenkomen buiten de studie om. Van daaruit werd een oratorische vereniging opgericht die binnen een jaar werd omgedoopt tot de studentenvereniging “Soli Deo Gloria”. Daar komen in de jaren daarna diverse oratorische verenigingen bij, waaronder de eerdergenoemde I.U.M.B.O. als een van de eersten. Langzaamaan worden de disputen belangrijker dan de vereniging zelf. Als de eerste vrouwen zich aandienen bij de vereniging vormen zij ook aparte disputen. Dat leidt in de jaren veertig tot onenigheid en een scheuring in het corps. Met het toenemend aantal leden was de splitsing geen enkel probleem, beide verenigingen waren goed gevuld. Toen de ledenaantallen wat afnamen in de jaren zeventig kwam er opnieuw een nauwe samenwerking tussen beide verenigingen. Het resultaat was een nieuwe vereniging: Institutio Amicitiae Nostrae (IAN). In 1998 werd de naam opnieuw gewijzigd en zou de vereniging tot op de dag van vandaag bekend staan als L.A.N.X.

Oude tijden herleven

Het mooie aan de archieven die vanuit dergelijke verenigingen zijn gevormd, is dat het blijft leven bij de mensen die erbij betrokken zijn. Huidige leden vinden het interessant om meer te weten te komen over hun eigen geschiedenis en reünisten doen oude tijden herleven door zich te verdiepen in de archieven. Daarnaast is het archief sterk verbonden met de geschiedenis van de universiteit en krijgt de rol van het studentenleven aandacht in de vorm van het goed toegankelijk maken van hun archiefmateriaal. De rustige campus in de zomer mag dan een beeld geven dat er minder gebeurt, maar ondertussen wordt hier hard gewerkt om de geschiedenis en toekomst van het levendige studentenleven zo goed mogelijk te bewaren.