Alfred Heineken was een pur sang kapitalistische ondernemer die erop uit was zijn bier-imperium zoveel mogelijk uit te bouwen en de aandeelhouders van zijn firma een zo goed mogelijke ‘return on investment’ te verschaffen. En natuurlijk vergat hij zichzelf niet. Hij nam een ereplaats in op de lijst van meest vermogende Nederlanders, en ook op internationale ranglijsten van dat kaliber was zijn klassering meestal verdienstelijk.
Maar bier-entrepreneur Heineken had ook een sociale kant. Tijdens vakantiereizen naar tropische bestemmingen viel zijn oog al ruim een halve eeuw geleden op grote hoeveelheden zwerfafval. Een verschijnsel waar in het huidige tijdperk van ‘plasticsoep’ in de oceanen wereldwijde zorgen over bestaan. Bij dat zwerfafval signaleerde Heineken ook menig bierflesje afkomstig uit zijn eigen brouwerij.
Op zoek naar een aanzet voor een oplossing zocht Heineken contact met de Eindhovense hoogleraar prof. N.J. (John) Habraken. Prof. Habraken was in de jaren zestig decaan van de nieuwe faculteit Bouwkunde aan de toen nog als TH aangeduide Eindhovense universiteit. Aan die nieuwe faculteit heerste, ook geheel in de geest van de jaren zestig, een sfeer van vrijheid en vernieuwingsdrang, en een streven om bij te dragen aan oplossingen voor de grote mondiale problemen die toen gesignaleerd werden. Prof. Habraken was dan ook bestuurslid van de Stichting Architecten Research (SAR), een groep architecten die zich onder meer afzette tegen overmatige standaardisering van omvangrijke bouwprojecten en het belang benadrukte van een visie op de architectuur van woningen en het geven van zeggenschap aan bewoners over het ontwerp van hun woonomgeving. Ook toonden de bij de SAR aangesloten architecten belangstelling voor zaken als alternatieve en ook herbruikbare bouwmaterialen (voorbeeld: karton). En daar ontmoetten de ideeënwerelden van prof. Habraken en Alfred Heineken elkaar.
Toen Alfred Heineken zich bij prof. Habraken aandiende met zijn vraag naar een begin van een oplossing voor het afvalvraagstuk, en met de flesjes uit zijn fabrieken als primair aandachtspunt, kwam de laatste met het ontwerp voor de World Bottle (‘WoBo’). Het was een groen glazen flesje (op zichzelf niet verrassend), maar met afgeplatte zijkanten en op die zijkanten een reliëf. Het idee was dat de flesjes na vervulling van hun taak als houders van het door Heineken geproduceerde bier een herbestemming zouden kunnen krijgen als bouwstenen voor bijvoorbeeld woningen.
Heineken pakte het project voortvarend aan en liet bij de Vereenigde Glasfabrieken in Leerdam maar liefst honderdduizend exemplaren van het alternatieve bierflesje vervaardigen in twee verschillende formaten. Maar helaas was de start geen gelukkige. De bierfabrikant ondervond tegenwind van de marketeers van zijn firma, die het ontwerp te eigenaardig en dus slecht voor het imago van het merk vonden, en bang waren dat de flesjes verkeerd gebruikt konden worden, met alle gevolgen van dien in de vorm van schadeclaims enz.
Na die weinig succesvolle start leek het project in de jaren zeventig een tweede kans te gaan krijgen toen Martin Pawley, een Brits architectuurcriticus en pleitbezorger van recycling, een foto van een huis gebouwd met WoBo’s op de voorplaat van een van zijn publicaties zette. Dat leidde tot een initiatief om het WoBo-project opnieuw te lanceren en op de TU/e-campus een gebouw van de flesjes/bouwstenen te realiseren waar de Stichting Architecten Research kantoor zou moeten gaan houden (de SAR bestond van 1967 tot 1990). Maar uiteindelijk ging ook dat niet door, omdat de TU/e en Alfred Heineken niet tot overeenstemming over de invulling van het project konden komen. Van de honderdduizend World Bottles die ooit de fabriek in Leerdam hebben verlaten heeft de TU/e er vandaag de dag nog welgeteld twee in bezit.
Toch betekende dit op het oog roemloze einde van het zo inventief bedachte bierflesjes/bouwstenenproject niet het einde van de associatie aan de TU/e tussen objecten om bier in te bewaren en bouwen. Sinds 2005 is er op initiatief van de Bouwkunde-studievereniging KOERS een traditie ontstaan om steeds grotere en langere bruggen te bouwen met behulp van kunststof bierkratten. Het begon allemaal met een constructie waarmee het over de TU/e-campus stromende riviertje de Dommel moest worden overbrugd. Maar de bouwijver met bierkratten heeft ondertussen een veel grotere omvang aangenomen, aangevuurd door de rivaliteit die er is ontstaan met de Delftse Bouwkunde-faculteit. En van die bouwijver plus rivaliteit is het einde nog lang niet in zicht.
Bronnen:
N.J. Habraken / door Joep Huiskamp ; In: De online TU/encyclopedie
Het verhaal achter de World Bottle :: Heineken Collection Foundation