Vitrine

Kop van de padelstaf

Historie en academisch erfgoed Tilburg University

‘Hora est!’, met een harde tik daalt de pedelstaf op de grond van de aula neer. De academische plechtigheid van de promotie is officieel ten einde. Het cortège van hoogleraren en doctors trekt zich terug voor de beraadslaging of de universiteit een nieuwe doctor kan verwelkomen. De universiteit en pedelstaf zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Vanuit historisch oogpunt ging de pedel (afgeleid van bedellus, pedellus, verkondigen of uitnodigen) de stoet van hoogleraren vooraf om hiervoor ruimte te maken en hun komst aan te kondigen. Men zou het een regalium of ereteken van de universiteit kunnen noemen.

Elke pedelstaf was voorzien van een rijkversierde kop die het wapen of de identiteit van de universiteit symboliseerde. De hier afgebeelde zilveren kop werd vervaardigd door de Utrechtse edelsmid Brom bij gelegenheid van de officiële opening van de R.K. Handelsho(o)genschool op 8 oktober 1927 en aangeboden door het personeel van de instelling. De hogeschool had dezelfde rechten en graden als andere Nederlandse universiteiten, maar werd aangeduid als ‘hogeschool’ omdat zij maar één faculteit bezat en dus geen klassieke brede universiteit was.

In het eerste jaarboek van de hogeschool (1927) wordt de pedelstafkop uitvoerig beschreven: De R.K. Handelshoogeschool wordt voorgesteld als het koopvaardijschip, gevleugeld met de vleugels van de Mercuriusstaf. In de top echter draagt het schip het kruis, omgeven met de lichtende zon, aldus steeds het licht met zich voerende. Dat het ook de stuwkracht dankt aan het geloof wordt uitgedrukt in het Christusmonogram XR in het bolle zeil. Het geheel wordt gedragen door het opengeslagen boek, symbool der wetenschap, dat rust op het wapen van de stad Tilburg. Op de bladzijden van het boek leest men ter eenerzijde het woord Ethica en ter andere zijde Oeconomia, waardoor de twee grote begrippen aangeduid werden die het geheele onderwijs zullen beheersen.

De kop mét de staf werden in 2012 tijdens renovatiewerkzaamheden aan het hoofdgebouw ontvreemd, maar doken een jaar later op bij een veilinghuis dat argwaan kreeg over het aangeboden object. Intussen was er op basis van foto’s en tekeningen al een replica vervaardigd die vrijwel identiek aan het origineel is. Mede vanwege de kwetsbaarheid is toen besloten om de replica te gebruiken voor academische ceremonies terwijl het origineel een plaatsje heeft gekregen in de bewaakte historische vitrines van de universiteit.