Dinsdag 9 december 2025 werd een nieuwe permanente tentoonstelling over de geschiedenis van de Vrije Universiteit Amsterdam geopend, getiteld VU Erfgoed en Geschiedenis. De tentoonstelling bevindt zich rondom de aula in het Hoofdgebouw, in het publieke hart van de universiteit waar de meeste academische plechtigheden en grote evenementen plaatsvinden. Studenten, medewerkers en andere voorbijgangers kunnen hier meer leren over de geschiedenis van de bijzondere instelling aan de hand van – uiteraard – academisch erfgoed.
Al jarenlang bestond op de VU de wens om het gebied rondom de aula meer karakter en identiteit te geven. Iets met de geschiedenis van de universiteit? Een portrettengalerij misschien? De ideeën uit de eerste brainstormsessies hierover kwamen tijdens de coronapandemie op de plank te liggen, maar werden in 2023 afgestoft. Na een aantal inspirerende bezoeken bij collega’s uit het netwerk van Stichting Academisch Erfgoed en verkennende gesprekken binnen de eigen instelling, werd ervoor gekozen om een tentoonstelling te maken met gebruik van een grote diversiteit aan objecten uit de Bijzondere Collecties, gerelateerd aan de universiteitsgeschiedenis.
Samen met universiteitshistoricus Ab Flipse, universitair docent politieke geschiedenis Wim Manuhutu en afdelingshoofd Bijzondere Collecties Michiel Cock gingen we aan de slag met het vraagstuk welk verhaal we precies wilden vertellen. Hierbij hanteerden we een aantal randvoorwaarden. Ten eerste wilden we dat het verhaal zou inspireren, maar ook uitnodigen tot reflectie. Er moet ook aandacht zijn voor omstreden hoofdstukken uit de geschiedenis van de universiteit, zoals de samenwerkingen van de VU met de Zuid-Afrikaanse Potchefstroom Universiteit ten tijde van het apartheidsregime daar.
Ten tweede wilden we het gebruik van portretten niet geheel uitsluiten, maar daarbij wel zoeken naar een balans in representaties van (historische) minderheden. Daarvoor hebben we een enkele keer ook buiten de eigen collecties moeten zoeken, in het Stadsarchief Rotterdam bijvoorbeeld voor een portretfoto van Catharina Herklots-Suermondt. Zij was medestichtster en donateur rond de oprichting van de universiteit in 1880.
Tot slot wilden we de bezoeker uitnodigen om actief mee te denken over het academisch erfgoed. We vragen hen middels kaartjes uit een oude cataloguskast van de Universiteitsbibliotheek antwoord te geven op één van twee vragen: Welke vragen heb jij over de geschiedenis van de VU? En: Welk verhaal mis jij of zou je zelf door willen geven? De kaartjes krijgen een plek in het academisch erfgoedarchief en wij gebruiken de input in ons verdere onderzoek en in het aanscherpen van ons collectieprofiel.
Naast inhoudelijk moeilijke keuzes waren er ook ruimtelijke uitdagingen. De belangrijkste drie eisen waren dat het ontwerp modulair is, geen afbreuk doet aan de brutalistische architectuur van het gebouw en een duidelijk geheel schept in de grote open ruimte rondom de aula. De wens voor een modulair systeem komt voort uit onze ambitie om een deel van de objecten en bijbehorende teksten jaarlijks te wisselen, met betrokkenheid van studenten en medewerkers. Daarnaast was een aantal lastig te verplaatsen werken reeds aanwezig in de ruimte rondom de aula, zoals de buste van onze eerste directeur Willem Hovy en de gedenkplaat van de slachtoffers uit de academische gemeenschap tijdens de Tweede Wereldoorlog. Deze staan relatief ver uit elkaar, maar we wilden ze graag betrekken in de tentoonstelling.
Ontwerpbureau Synergique bedacht in overleg met onze Facilitaire Campusorganisatie een elegant systeem van vier ‘MBI-grijze’ rails op de MBI-stenen wanden met minimale boorpunten. Een plattegrond met de route en nummering van de objecten zorgen ervoor dat de geïnteresseerde bezoeker niets hoeft te missen. Tijdens de opening mochten we er al zeker 50 ontvangen. Ook de eerste aanvragen voor het rondleiden van internationale gasten, donateurs en nieuwe medewerkers zijn binnen.
Wanneer komen jullie een kijkje nemen? Dan loop ik graag met jullie mee om jullie mening te horen!
Kun je niet wachten? Neem dan alvast een kijkje naar online variant, bedoeld ter ondersteuning van de fysieke tentoonstelling voor bijvoorbeeld bezoekers met een visuele beperking.