Programma Maatwerk Facultaire Collecties, TU Delft Library
De Technische Universiteit Delft heeft in de loop van haar ruim 180-jarige bestaan een rijke en diverse verzameling historische collecties opgebouwd. Deze collecties weerspiegelen de ontwikkeling van de universiteit zelf, evenals die van het technisch-wetenschappelijk onderzoek en onderwijs. Een deel van deze objecten wordt centraal beheerd door de TU Delft Library; een ander deel bevindt zich bij de diverse faculteiten. Samen bestrijken ze het volledige spectrum van de universiteit, variërend van maquettes en kristalmodellen tot telefooncentrales en satellieten.
In opdracht van het College van Bestuur is de Library in november 2022 gestart met het Programma Maatwerk Facultaire Collecties, dat tot eind 2026 loopt. Doel van dit programma is het professionaliseren van het beheer en gebruik van de historische collecties binnen de TU Delft. Er wordt onder andere onderzocht welke verzamelingen erfgoedwaarde hebben, welke objecten ingezet kunnen worden voor het onderwijs, en aan welke aanvullende behoeften de faculteiten willen voldoen—zoals tentoonstellingen of het opzetten van een tijdlijn over de geschiedenis van onderwijs en onderzoek aan de TU Delft. Lees hier meer over het programma en bekijk het overzicht van de facultaire collecties.
Tijdens het programma worden regelmatig bijzondere objecten en verhalen ontdekt. Deze worden maandelijks gedeeld via de website van de TU Delft Library. Door aandacht te vestigen op deze erfgoedstukken beogen we niet alleen de zichtbaarheid te vergroten, maar ook het draagvlak voor het behoud ervan te versterken. Onderstaand verhaal is daar een voorbeeld van.
De magie van de Magic Brain Calculator
Zolang de mens bestaat, is er behoefte geweest aan hulpmiddelen ter ondersteuning van het denk- en rekenproces. Als kind maakte je wellicht gebruik van je vingers om de eerste beginselen van het rekenen onder de knie te krijgen.
Door de eeuwen heen zijn diverse rekenhulpmiddelen ontwikkeld om het oplossen van complexe berekeningen te vergemakkelijken. In de oudheid gebruikten mensen het telraam; later verschenen de rekenliniaal en uiteindelijk de mechanische en elektronische rekenmachine. Waar tegenwoordig vrijwel iedereen permanent toegang heeft tot een rekenmachine via de smartphone, waren de eerste modellen omvangrijk, zwaar en kostbaar. Exemplaren van deze vroege apparaten zijn terug te vinden in zowel de bijzondere studieverzameling van de faculteit Elektrotechniek, Wiskunde en Informatica (EWI) als in de centrale collectie van de Library.
De relatie tussen rekenhulpmiddel en menselijk brein komt soms letterlijk tot uiting in de benaming van het instrument. Een sprekend voorbeeld hiervan is de Magic Brain Calculator, een Japans mechanisch rekenhulpmiddel uit de jaren 1950 dat zich in de TU Delft museumcollectie bevindt.
De Magic Brain, geproduceerd door Chadwick Co., is een zogenoemde schuifrekenmachine (slide calculator of slide adder). Het apparaat werkt met behulp van een stylus waarmee gebruikers rijen cijfers kunnen verschuiven om optel-, aftrek- en vermenigvuldigingsbewerkingen uit te voeren. Hoewel er in die periode reeds geavanceerdere rekenmachines op de markt waren, hadden deze vaak een fors formaat en een hoger prijskaartje. Schuifrekenmachines daarentegen waren compact, betaalbaar en daardoor lange tijd populair, zelfs tot in de jaren 1970.
De ontwikkeling van rekenmachines staat echter niet stil. Tegenwoordig worden nieuwe rekenhulpmiddelen aangedreven door technologieën als kunstmatige intelligentie, machine learning en quantum computing. Deze innovaties hebben niet alleen invloed op de aard en snelheid van berekeningen, maar ook op de wijze waarop wij als mens interacteren met deze technologieën, en hoe deze ons cognitieve vermogen aanvullen of zelfs deels overnemen.
Van het telraam tot de Magic Brain Calculator en verder naar de geavanceerde rekenmachines van vandaag: deze evolutionaire lijn getuigt van de voortdurende interactie tussen menselijke vindingrijkheid en technologische innovatie. Rekenhulpmiddelen zijn, en blijven, een verlengstuk van het menselijk brein.
Benieuwd naar dit bijzondere rekenhulpmiddel?
Bekijk de Magic Brain Calculator in detail en ontdek hoe men ruim een halve eeuw geleden dagelijks rekende.
Daphne van Wijngaarden, Projectleider Digitaal Erfgoed bij TU Delft