De Universiteitsbibliotheek Utrecht bezit een unieke collectie van tachtig originele 17de-eeuwse drukblokken (houtsneden), gemaakt door Christoffel II van Sichem (ca. 1581-1658). Ze tonen Bijbelse voorstellingen uit het Oude en Nieuwe Testament. Deze collectie stond de afgelopen maanden volop in de belangstelling van studenten en onderzoekers. Het onderzoek van masterstudent kunstgeschiedenis Ralph Zijlmans in het voorjaar van 2024 was de aanleiding om te onderzoeken of het mogelijk is om de houtblokken te digitaliseren. Digitalisatie maakt de kleine en kwetsbare blokken beter toegankelijk voor zowel onderzoekers als het bredere publiek. 3D-scannen bleek makkelijker gezegd dan gedaan, maar uiteindelijk bood een zelfgebouwde RTI Dome uitkomst. Houtsneden anderhalve eeuw herdrukt De drukblokjes zijn elk zo’n 10-12 cm hoog, 7-9 cm breed en 1-2 cm dik en waarschijnlijk gemaakt van fruitbomenhout (kers of peer), dat zich vanwege zijn fijne structuur en hardheid goed leent voor het snijden van gedetailleerde voorstellingen. Bij houtsneden wordt de afbeelding als het ware uitgespaard uit het blok: je snijdt weg wat je niet wilt afdrukken, de lijnen liggen verhoogd zoals bij een stempel. Je inkt het blok en drukt het (al dan niet tegelijk met tekst) af met een drukpers. Christoffel II van Sichem kwam uit een productief kunstenaarsgeslacht dat… Lees verder →
Dit bericht is geplaatst in Academisch erfgoed door Sanne Frequin (universitair docent digitale Kunstgeschiedenis) en Andrea van Leerdam (conservator gedrukte werken)
Het begon met het beeld van Erasmus. Toen Reinier Post en Lodewijk Rogier, geliefde en bewonderde hoogleraren geschiedenis, in 1964 met emeritaat gingen, vonden hun Nijmeegse studenten dat dit gemarkeerd moest worden met een groots gebaar. In hun zoektocht stuitten ze in de omgeving van Nijmegen op een beeld van Erasmus dat, staand aan de dijk bij Winssen, uitkeek over uiterwaarden en Waal. De jonge beeldhouwer Huub Kortekaas was van harte bereid het beschikbaar te stellen en het beeld verhuisde naar de campus. Daar werd er aan de sokkel van het beeld een steen toegevoegd met de woorden: ‘Ik sta hier voor Post en Rogier’. Ongemakkelijke erfenis Omstreeks 1966 kreeg het kunstwerk een plaats bij het curatorengebouw aan de huidige Comeniuslaan. Pas in 1973 werd het beeld verplaatst naar de Erasmuslaan, vlakbij het gebouw van de Faculteit der Letteren, dat toen nog in aanbouw was en dat pas iets later Erasmusgebouw werd. De Erasmuslaan kreeg al in 1966 zijn naam, dus voordat het beeld er stond. Het was een van de eerste drie wegen op de campus die vernoemd waren naar een persoon. Behalve de Erasmuslaan kregen toen de Philips van Leydenlaan en de Geert Grootelaan (kort daarna hernoemd tot… Lees verder →
Dit bericht is geplaatst in Academisch erfgoed door Johan Oosterman
Ik had onlangs een aantal collega’s van andere universiteitsbibliotheken te gast bij ons in Groningen. En, zoals vaker, dan doen we ons best om te laten zien wat voor moois we wel niet in onze Bijzondere Collecties hebben. Ook aan UB’ers is ijdelheid niet vreemd. Ik wilde natuurlijk extra indruk maken door een aantal werken uit de collectie te laten zien waar ik ook nog mooie verhalen bij kon vertellen. Gezien mijn persoonlijke interesse en onderzoeksgebied, werd het een stapel oude natuurhistorische werken met koloniale connecties. Ik had mijn collega bij Bijzondere Collecties een lijstje gegeven van boeken die ik wilde laten zien. Daarbij zat ook het ‘apenboek’ van Jean Baptiste Audebert uit 1800. Officieel heet het boek Histoire naturelle des singes et des makis . Ik wist dat we het hadden, maar ik had het nog nooit gezien. Het bleek een fantastisch groot boek te zijn vol met handgekleurde platen van de meest merkwaardige apen en maki’s van over de hele wereld. Maar hoe mooi het boek ook was, uiteindelijk bleek een onverwacht onooglijk stempeltje op het titelblad interessanter dan de prachtillustraties. Als je wel eens een boek hebt geleend bij de UB heb je ongetwijfeld gezien dat er een eigendomsstempel in staat.… Lees verder →
Dit bericht is geplaatst in Academisch erfgoed door Pieter van Wingerden
Alfred Heineken was een pur sang kapitalistische ondernemer die erop uit was zijn bier-imperium zoveel mogelijk uit te bouwen en de aandeelhouders van zijn firma een zo goed mogelijke ‘return on investment’ te verschaffen. En natuurlijk vergat hij zichzelf niet. Hij nam een ereplaats in op de lijst van meest vermogende Nederlanders, en ook op internationale ranglijsten van dat kaliber was zijn klassering meestal verdienstelijk. Maar bier-entrepreneur Heineken had ook een sociale kant. Tijdens vakantiereizen naar tropische bestemmingen viel zijn oog al ruim een halve eeuw geleden op grote hoeveelheden zwerfafval. Een verschijnsel waar in het huidige tijdperk van ‘plasticsoep’ in de oceanen wereldwijde zorgen over bestaan. Bij dat zwerfafval signaleerde Heineken ook menig bierflesje afkomstig uit zijn eigen brouwerij. Op zoek naar een aanzet voor een oplossing zocht Heineken contact met de Eindhovense hoogleraar prof. N.J. (John) Habraken. Prof. Habraken was in de jaren zestig decaan van de nieuwe faculteit Bouwkunde aan de toen nog als TH aangeduide Eindhovense universiteit. Aan die nieuwe faculteit heerste, ook geheel in de geest van de jaren zestig, een sfeer van vrijheid en vernieuwingsdrang, en een streven om bij te dragen aan oplossingen voor de grote mondiale problemen die toen gesignaleerd werden. Prof.… Lees verder →
Dit bericht is geplaatst in Academisch erfgoed door Erik Geelen
In de zomer lijkt het rustig op de campus van de Vrije Universiteit Amsterdam, maar binnen de muren van de Universiteitsbibliotheek worden er in deze periode prachtige nieuwe archieven, boeken en foto’s binnengebracht. Vanuit diverse hoeken in het land reizen mensen af om de vooraf goedgekeurde spullen af te leveren of stappen wij zelf in de trein om te inventariseren of het archief dat bij iemand in een kast staat van toegevoegde waarde is voor de collectie. Daarbij is het altijd spannend wat je aantreft. Protestants gereformeerd gedachtegoed Wat de Vrije Universiteit Amsterdam bijzonder maakt is dat zij van oorsprong is opgericht vanuit het protestants gereformeerde gedachtegoed door de gereformeerde gemeenschap. Dat heeft onder andere als gevolg dat er bij de Bijzondere Collecties twee verschillende archiefcollecties bewaard worden, namelijk archieven van de universiteit zelf en archiefcollecties van het Historisch Documentatiecentrum | Protestants Erfgoed (HDC). Om de geschiedenis van het protestantisme in Nederland goed te kunnen bewaren is het HDC in 1971 opgericht. Bij het HDC zijn inmiddels al ruim 1200 collecties ondergebracht, en dat aantal groeit nog elk jaar. Deze collecties bevatten onder andere archieven van overleden dominees, maar ook van stichtingen en bijzondere instellingen. De uiteenlopende collecties laten zien… Lees verder →
Dit bericht is geplaatst in Academisch erfgoed door Myrthe Bleeker
De Leidse sphaera is een model van het zonnestelsel aangedreven door een uurwerk, dat laat zien hoe de planeten om de zon draaien. Het is dus een heliocentrische (helios = zon) voorstelling van de kosmos, en het volgt daarin de ideeën van de Poolse geleerde Nicolaus Copernicus. Deze publiceerde in 1543 de theorie dat niet de aarde – zoals toen algemeen werd aangenomen – maar de zon het centrale hemellichaam was waar de planeten omheen draaiden. Heliocentrische beeld In de eeuw die daarop volgde bevestigden astronomische waarnemingen keer op keer de theorie van Copernicus, zodat halverwege de zeventiende eeuw het heliocentrische beeld van de kosmos door de meeste sterrenkundigen wel geaccepteerd werd. Nu nog de rest van de wereld. Adriaen Vroesen Dat vond ook de vooraanstaande Rotterdammer Adriaen Vroesen, burgemeester vanaf 1669. Vroesen had contacten in vooruitstrevende filosofische en wetenschappelijke kringen, en misschien hebben die hem wel geïnspireerd om dit uitzonderlijke planetarium te laten maken. Het model stond waarschijnlijk opgesteld in zijn huis, waarmee Vroesen zich niet alleen afficheerde als een rijk man, maar ook als iemand die op de hoogte was van de modernste wetenschappelijke denkbeelden. Dat een planetarium, als voorstelling van de ordening van het heelal, ook nog… Lees verder →
Dit bericht is geplaatst in Academisch erfgoed door Tim Huisman
Tussen 1610 en 1617 verschenen er in Leiden gravures met voorstellingen van een tuin, een anatomisch theater, een bibliotheek en een schermschool. Dit waren vier instellingen die onder het beheer vielen van de Leidse universiteit. Ze werden gegraveerd door Willem van Swanenburgh naar ontwerp van de schilder Jan Cornelisz. van ’t Woudt. De uitgever van de prenten was de boekdrukker Andreas Hendrikz. Cloucq. De vier gravures hangen nauw samen met de opkomst van kaarten en beschrijvingen van steden rond het Twaalfjarig Bestand. In deze vier ruimtes zijn verzamelingen en figuren te zien, die met elkaar in interactie zijn. Op de prent van de tuin en van het theater bevinden zich op de voorgrond enkele rijk geklede vrouwen in gezelschap van een man. De aanwezigheid van de vrouwen op de prenten is bijzonder omdat zij niet mochten worden ingeschreven als student. De vraag is hoe wij de voorgestelde vrouwen kunnen interpreteren en waarom zij juist op deze twee specifieke prenten uit de serie zijn afgebeeld. Hun aanwezigheid in de tuin en het theater kan worden verklaard omdat de tuin en het theater in beginsel de meest publiek toegankelijke instellingen waren van de vier. Daarnaast is er een aantoonbaar verband met kaarten… Lees verder →
Dit bericht is geplaatst in Academisch erfgoed door Corrie van Maris
Achterin een kast bij de afdeling Imaging Physics van de faculteit Technische Natuurwetenschappen (TNW) van de TU Delft lag al bijna dertig jaar een doos vol interessante voorwerpen. En tussen die voorwerpen in die doos, prisma’s en telescopen, lag een mysterieuze microscoop. De meeste voorwerpen dateerden uit het midden van de twintigste eeuw, maar deze microscoop zag er ouder uit – veel ouder! Wat is er gebeurd en hoe kwam hij in een kast bij TNW? Team Maatwerk van de TU Delft ging op onderzoek uit. Wat zit er in de doos?Een kleine koperen microscoop gemonteerd op een houten kistje, met de naam van de maker “Carl Zeiss” gegraveerd op de bovenkant met een mysterieus nummer “417”. Het zag er zeker niet uit als iets dat Zeiss in de vorige eeuw zou hebben geproduceerd. Het doosje zat op slot en de sleutel was al lang zoek, maar een handig briefje vertelde dat het geopend kon worden “met een briefopener” (het team gebruikte een schroevendraaier). De binnenkant was bekleed met blauw fluweel en bevatte een aantal verschillende lenzen en een klein vergrootglas. Er zaten ook gevouwen documenten in de doos, deels in Fraktur-letters gedrukt. Een daarvan was een aanbevelingsbrief van de… Lees verder →
Dit bericht is geplaatst in Academisch erfgoed door Catherine Buckland
Het is bij meerdere mensen bekend dat in 2027 Tilburg University precies honderd jaar bestaat en dat deze instelling is ontsproten uit de Roomsch Katholieke Handelsho(o)geschool. Maar ongetwijfeld weten maar weinigen dat deze handelshogeschool in de beginjaren diverse vakken aanbood die opleidden voor handelsbetrekkingen en economische activiteiten in de voormalige Nederlandse koloniën en dan met name in Nederlands-Indië. Historische en wetenschappelijke interesse De afgelopen jaren is er in toenemende mate historische en wetenschappelijke interesse in het koloniale verleden van allerlei Nederlandse instituties, inclusief de hogere onderwijsinstellingen. Hierbij wordt ook de eigen geschiedenis kritisch onder de loep genomen. Zo verscheen onlangs nog het SAE-rapport Verzameld in naam van de wetenschap. Omgang met universitaire collecties uit een koloniale context. Daarnaast besteden verschillende Nederlandse steden hier in toenemende mate aandacht aan. Zo zal dit voorjaar een publicatie verschijnen over het koloniale verleden van Tilburg. Daarin zal de Tilburgse onderzoekster dr. Tessa Leesen een apart hoofdstuk wijden aan de rol van het koloniale verleden aan onze universiteit, van het begin tot heden ten dage. Zij onderscheidt in die ontwikkeling vier historische fasen. De eerste fase loopt van 1927 tot ca. 1962 en is hoofdzakelijk koloniaal gericht, met alle vooroordelen die daarbij horen en waarin… Lees verder →
Dit bericht is geplaatst in Academisch erfgoed door Joep van Gennip, Projectleider Academisch Erfgoed
Daartoe de vraag: “wat is het verleden ervan?” In het kader van het programma “Maatwerk Facultaire Collecties” (2022-2025) helpt het erfgoedteam van TU Delft Library de verschillende faculteiten bij het professionaliseren van het beheer van collecties. De objecten worden geïnventariseerd, gewaardeerd en geformaliseerd. Het doel is om de collecties op te schonen, te ontsluiten en te borgen voor de toekomst. Belangrijke erfgoedobjecten zullen museaal bewaard worden, terwijl gebruik in onderwijs en onderzoek een belangrijk doel van de collecties was en blijft. Bouwkunde is pilot De faculteit Bouwkunde vervult een pilotfunctie in het programma. De collecties zijn voornamelijk voormalige onderwijscollecties, bijeengebracht sinds de tweede helft van de negentiende eeuw. De voorwerpen zijn gevarieerd, naast stoelen, maquettes en natuursteenmonsters zijn er ook producten van kunstnijverheid en antiquiteiten. Sluytermancollectie Om te weten wat we kunnen, moeten en mogen met de objecten, is het noodzakelijk om te bepalen wat de huidige waarde van de stukken voor de universiteit is. Daarvoor is het belangrijk de historische context van de voorwerpen te kennen. Ik noem een drietal voorbeelden: een schaalmodel van de Nikè van Samothrake, het hoofd van het Paard van Selene, en een reeks heiligen en apostelen. Deze gipsafgietsels werden gebruikt voor het onderwijs in… Lees verder →
Dit bericht is geplaatst in Academisch erfgoed door Charlotte van Wijk
Aan het werk kent men de meester Artistiek meesterschap bestaat in allerlei vormen. Soms komt het tot uitdrukking in één groots meesterwerk, soms in een heel oeuvre met een herkenbare eigen stijl. Kenmerkend voor het meesterschap van illustrator Bernard Reith (1894-1974) is de beheersing van een breed scala aan stijlen, genres en artistieke media. Van strips in kindertijdschrift OKKI tot illustraties bij Psyche en Fidessa van Louis Couperus – monumenten uit de Nederlandse literatuurgeschiedenis. Zijn vermogen om verhalen tot leven te brengen en de verbeelding van lezers aan te spreken, heeft zijn werk geliefd gemaakt. Gedurende zijn loopbaan heeft Reith duizenden illustraties vervaardigd, voornamelijk in opdracht van uitgeverij Rooms-Katholiek Jongensweeshuis uit Tilburg en voor het weekblad de Katholieke Illustratie. In de Bijzondere Collecties van de Universiteit Maastricht (UM) bevindt zich de privébibliotheek van Bernard Reith met meer dan duizend geïllustreerde, geschreven en verzamelde werken over tekenen en kunstgeschiedenis, waaronder een omvangrijke verzameling boeken uit de Golden Age of Illustration. Unieke werken uit de Bijzondere Collecties en uit het archief van de familie Reith zijn momenteel te zien op de Reith-tentoonstelling in het bestuursgebouw van de UM. Leraar en onderzoeker Naast illustrator was Reith werkzaam als docent tekenen en kunstgeschiedenis in… Lees verder →
Dit bericht is geplaatst in Academisch erfgoed door Bart Zwegers, Odin Essers en Maryna Lamprecht (Maastricht University)
Op 29 februari 2024 vierde de Historische Studieverzameling EWI aan de Universiteit Twente (UT) het 45-jarig bestaan. Dit heuglijke feit werd gevierd met een symposium getiteld ‘Terugblik op de ontwikkeling van Elektrocardiografie’ en de onthulling van een vitrine met een Boulitte elektrocardiograaf. Een apparaat uit de jaren dertig van de vorige eeuw om de elektrische activiteit van de hartspier te meten op een universiteit, die in 1961 als Technische Hogeschool Twente (THT) het levenslicht zag en waar pas in september 1964 de eerste colleges werden gegeven? Colleges waarin zeker geen medische onderwerpen behandeld werden. Twente had immers geen medische faculteit en zou die ook nooit krijgen, ondanks diverse pogingen daartoe. Een mooie aanleiding om eens in het ‘medisch dossier’ van de UT te duiken. In oktober 1964 – dus een maand na de officiële opening van de THT – ontving het hogeschoolbestuur een brief van de Enschedese neurochirurg dr. G.J. van Hoytema (1915-1966) om samenwerking tussen de Enschedese medische wereld en de THT op medisch-technisch gebied te onderzoeken. Het bestuur toonde zich echter weinig enthousiast. Toch werd een commissie in het leven geroepen, die op nadrukkelijk verzoek van Van Hoytema de mogelijkheden onderzocht voor een instituut voor de bestudering van… Lees verder →
Dit bericht is geplaatst in Academisch erfgoed door Wiljan Puttenstein
‘Gedenkend de afsluiting van een tijdperk van geslaagd samenwerken. Januari – november 1913 De stichting der Nederlandsche Handelshoogeschool’. Deze tekst is gegraveerd in twee zilveren borden, waarvan er een al sinds 1963 onderdeel uitmaakt van de erfgoedcollectie EUR. Het tweede exemplaar kon daar zestig jaar later – in maart 2024 – aan worden toegevoegd. De twee borden zijn vervaardigd bij de Koninklijke Utrechtse Fabriek van Zilverwerken in 1913 in opdracht van C.A.P. van Stolk. Samen met J.A. Ruys en mr. W.C. Mees wordt Van Stolk gerekend tot de ‘founding fathers’ van de Nederlandsche Handels-Hoogeschool (NHH), de oudste rechtsvoorganger van de Erasmus Universiteit Rotterdam. De opening van de NHH op 8 november 1913 moet voor Van Stolk een groots moment zijn geweest. Zijn twee eerdere pogingen om een handelshogeschool op te richten – in 1898 en in 1904 – liepen op niets uit. Maar in het voorjaar van 1913 bleken de geesten er rijp voor. Van Stolk is zich ervan bewust geweest dat de hulp van Ruys en Mees daarbij een grote rol speelde. Als waardering voor hun inzet gaf hij hun een aandenken in zilver cadeau. In het midden van het bord, met een gravure van de Nederlandse leeuw, staat… Lees verder →
Dit bericht is geplaatst in Academisch erfgoed door Cora Boele (oud-conservator Academisch Erfgoed)
Iedere dag schrijft Wikipedia-activiste Jessica Wade een Wikipediapagina (al meer dan tweeduizend) over een vrouwelijke wetenschapper. Ik sloeg meteen aan het rekenen, hoeveel tijd besteedt deze Britse nanotechnologe dan aan het corrigeren van het beeld dat we nog steeds van de wetenschapsgeschiedenis hebben? Dat beeld blijft hardnekkig, er zijn weinig tot geen vrouwen in de wetenschap van vroeger. Als verdediging van dit beeld wordt meestal dan aangevoerd dat het geen kwestie van niet willen is. Niet dat er geen aandacht voor dit onderwerp zou zijn, maar een dat het een kwestie van ze niet kunnen vinden is, want ze zijn er niet. Die heersende gedachte is door Jessica Wade onderuitgehaald. Ook Margriet van der Heijden kantelt het beeld in haar publicatie: ‘Ongekend, over vrouwen in de natuurwetenschap die over het hoofd werden gezien’. Deze en gelukkig meerdere initiatieven hebben de male gaze op de wetenschap aan de kaak gesteld. Niet dat we er al zijn, maar er is duidelijk een verschuiving gaande. Nu wil ik hier niet verder ingaan op het verschil tussen mannen en vrouwen in de wetenschap. Waar ik juist naar wil kijken zijn collecties. Want ook daar is nog steeds de male gaze hardnekkig. Male gaze betekent… Lees verder →
Dit bericht is geplaatst in Academisch erfgoed door Bart Grob
Een vierkant donkerblauw KLM-koffertje, vol met butsen en krassen. Het is een van de meest besproken objecten in onze tentoonstelling Fascinerende Virussen – Professor Thung, de eerste professor in de virologie. De tentoonstelling geeft een inkijk in het leven van professor Theng Hiang Thung (1897-1960), de eerste professor in de virologie in Wageningen én de wereld.
Dit bericht is geplaatst in Academisch erfgoed door Drs. Anneke Groen – Conservator Speciale Collecties, Erfgoed en Kunst
Het Consortium of European Research Libraries (CERL) is het internationale centrum voor het historische geschreven en gedrukte boek, het geschreven erfgoed van Europa, vertegenwoordigd door de collecties van de aangesloten leden en daarbuiten. CERL is een plek waar bibliotheek- en informatieprofessionals samenwerken.
Dit bericht is geplaatst in Academisch erfgoed door Agne Zemkajute, (vertaling Steven Hagers)
Wil je anno 2023 in de picture blijven, jezelf op de kaart zetten of contact onderhouden met je verwanten, dan ontkom je bijna niet aan het gebruik van Whatsapp, Facebook, LinkedIn en Instagram. Dat dergelijke vormen van social media hun voorganger hebben in de vorm van alba amicorum, beseffen velen niet.
Dit bericht is geplaatst in Academisch erfgoed door Frida van Til
In de Bijzondere Collecties van de UB Groningen bevindt zich het archief van Geert Boering, hoogleraar Mondziekten en Kaakchirurgie. Dit archief is onlangs ontsloten.
Dit bericht is geplaatst in Academisch erfgoed door Janny Jonkers
De Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR) beheert een collectie penningen met merendeels een economisch motief.
Dit bericht is geplaatst in Academisch erfgoed door Roman Koot
In de collectie van het Universiteitsmuseum Utrecht zijn twee gepolychromeerde wasreliëfs, die als portretten van Isaac Newton worden beschouwd.
Dit bericht is geplaatst in Academisch erfgoed door Paul Lambers